Wróżby pogody, wierzenia i mity dotyczące zjawisk pogody wśród mieszkańców ziem polskich, w przeszłości były szeroko rozpowszechnione i obejmowały wiele dziedzin życia.

W wielu wypadkach połączone z wierzeniami religijnymi potęgowały przekonanie o sprawdzalności i prawdziwości. Dzisiaj wiele z tych wierzeń znane jest tylko starszemu pokoleniu, które je pamięta , ale czy wierzy?

Zmiana mentalności młodego pokolenia „dążenie do Europy” poprzez przyswajanie i naśladowanie zwyczajów innych narodów za cenę wyrzeczenia się dziedzictwa własnej kultury, wspierane przez media no oczywiście przede wszystkim - handel, ciągle trwa. Przypomnijmy te stare polskie mądrości ludowe, po to, aby ich po prostu nie zapomnieć.
ZIMA. Od św. Katarzyny (25 XI) - śnieżnej oczekuj pierzyny. Nieliczni najstarsi wróżą jeszcze pogodę na cały rok od dnia św. Łucji (13 XII). Do Bożego Narodzenia jest 12 dni, jeden dzień to jeden miesiąc. Zapisy pogody z każdego dnia informują, jaka będzie aura w każdym miesiącu przyszłego roku. Jest to tak zwany polski kalendarz. W dniu św. Łucji wkładało się także do flakonu z wodą gałązkę wiśni lub czereśni. Jeśli zakwitła na Trzech Króli-wróżyła urodzajny rok. Inna wróżba polegała na tym, że do 12 łupek cebuli ułożonych i oznaczających poszczególne miesiące wsypywano krztę soli , w której sól roztopi się najszybciej- oznacza mokry miesiąc lub miesiące. Ponadto wierzono, że „Gdy w Adwencie szron na drzewach się pokazuje - to rok urodzajny zwiastuje”. Jeśli szyszek na świerku jest dużo- będzie twarda zima. Jeżeli Boże Narodzenie przypadło w niedzielę , rok miał być taki: zima ciepła, wiosna wilgotna, lato przyjemne, zboża obfite, jesień wilgotna, w małżeństwach- spokój. Gwiazdy i inne zjawiska na niebie także wskazywały pogodę, np. „Będzie mróz, bo na niebo wjechał Wóz”. Gwiazdy na nieboskłonie błyszczące i migocące - wskazują deszcz.
WIOSNA „Na św. Grzegorza (12 II) idzie zima do morza”. W marcu przylatują bociany. Co wróżą? Szczęśliwie się będzie działo, gdzie gnieździ się bocian, bo on wybiera dobrych, uczciwych i porządnych ludzi – „Szczęśliwy dom, gdzie boćki są”. Jeżeli pierwszego bociana zobaczymy w locie - będzie się nam wiodło i przyleci do nas szczęście. Jeżeli będzie stał na gnieździe lub na łące - wtedy i pomyślność gdzieś się zatrzyma i do nas nie dotrze. Jeżeli bociany latają wysoko wokół gniazd- wróżba to dobrej pogody i wczesnej wiosny, jeśli fruwają nisko - znak to późnej, chłodnej i deszczowej wiosny. Gdy boćki wyrzucają z gniazd jaja - wróżą rok urodzajny, kiedy wyrzucają pisklęta - będzie rok nieurodzajny.
LATO JESIEŃ „Kiedy bocian u nas trwa po Bartłomieju (24 VIII) mnogi, tedy zima letka będzie, opał nie drogi”. Ale jeśli wcześniej odlecą bociany, będzie sroga zima. Jeżeli w Bartłomieja pada deszcz - jesień będzie słotna. Jeżeli przed zachodem słońca widać na horyzoncie czerwone chmury - na drugi dzień będzie wiatr. Jeżeli jaskółki fruwają nisko - będzie deszcz. Przeszkodzi w pracach polowych, które trzeba zaczynać o wschodzie słońca, kończyć o zmierzchu. Przysłowia związane z pogodą są skarbnicą mądrości ludowych i to nie tylko związanych z przepowiadaniem pogody.

Danuta Kraszewska